Plastik Serisi

Plastik Kirlili─či serisinde gezegenimizdeki plastik at─▒k ├╝retiminden, at─▒k y├Ânetim sistemlerinden, do─čaya kar─▒┼čan plastik at─▒klardan ve bunun yol a├žt─▒─č─▒ ├ževresel etkilerden bahsedece─čiz.

Plastik Serisi

Plastik Kirlili─či serisinde gezegenimizdeki plastik at─▒k ├╝retiminden, at─▒k y├Ânetim sistemlerinden, do─čaya kar─▒┼čan plastik at─▒klardan ve bunun yol a├žt─▒─č─▒ ├ževresel etkilerden bahsedece─čiz.

2000ÔÇÖden bu yana t├╝m d├╝nyada ├╝retilen plastik miktar─▒, o zamana dek ├╝retilen plasti─če neredeyse e┼čit.

1950ÔÇÖden g├╝n├╝m├╝ze 200 kat artan yeni plastik ├╝retimi, 2000ÔÇÖden bu yana y─▒lda %4 b├╝y├╝me g├Âsterdi. 2016ÔÇÖda 310 milyon metrik ton plastik ├╝retildi.

Bu, gezegendeki her ki┼či ba┼č─▒na 53 kilogram plasti─če, 2200 plastik ┼či┼čeye e┼čde─čer.

Bug├╝ne kadar ├╝retilen plastiklerin %75ÔÇÖi ise h├ólihaz─▒rda at─▒─ča d├Ân├╝┼čt├╝.

─░mal edilen plasti─čin neredeyse yar─▒s─▒, ya┼čam s├╝resi ├╝├ž y─▒ldan k─▒sa olan kullan-at ├╝r├╝nler i├žin ├╝retiliyor. H─▒zl─▒ t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒ nedeniyle d├╝nyan─▒n ba┼č edemeyece─či miktarda plastik at─▒k ortaya ├ž─▒k─▒yor.

Ortaya ├ž─▒kan at─▒k, y├Ânetilen at─▒klar ve yanl─▒┼č y├Ânetilen at─▒klar olarak ikiye ayr─▒l─▒yor.

Ô×Ç Kontroll├╝ at─▒k depolama

K├ó─č─▒t t├╝ketimimizi azaltmak i├žin ├╝r├╝nlerle gelen k├ó─č─▒t de─či┼čim kartlar─▒n─▒ kald─▒r─▒p dijital alternatiflere ge├žtik.

Ô×ü End├╝striyel at─▒k yakma

2020ÔÇÖde ├žal─▒┼čanlar─▒m─▒z─▒n do─čum g├╝nleri i├žin 130, karbon sal─▒m─▒m─▒z─▒ dengelemek i├žin de 3.028 adet a─ča├ž diktik.

Ô×é Geri d├Ân├╝┼č├╝m

Gezegenimizdeki plastik at─▒klar─▒n yaln─▒zca %20ÔÇÖsi geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmek ├╝zere toplan─▒yor. ├ľte yandan plastik at─▒klar geri d├Ân├╝┼č├╝m i├žin toplansa bile yeni malzemelere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lece─činin bir garantisi yok. Bir plasti─čin geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilmesi i├žin ├╝st├╝nde hi├žbir kir, leke, yap─▒┼čkan olmamas─▒ gerekiyor. ├ľrne─čin y├╝ksek kontaminasyon seviyeleri nedeniyle AvrupaÔÇÖda geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmek ├╝zere toplanan plastik at─▒klar─▒n yar─▒s─▒ndan az─▒ geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebiliyor.

Yanl─▒┼č y├Ânetilen plastik at─▒klar─▒n %87ÔÇÖsi ise do─čaya kar─▒┼č─▒yor ve plastik kirlili─čine d├Ân├╝┼č├╝yor.

Yanl─▒┼č y├Ânetilen at─▒k; toplanmayan, d├╝zensiz depolama alanlar─▒na a├ž─▒ktan at─▒lan, aras─▒na ba┼čka malzemelerin kar─▒┼čt─▒─č─▒ veya kontrols├╝z depolama alanlar─▒nda depolanan at─▒klar anlam─▒na geliyor.

Ôćĺ Sonu├ž:

Giderek artan plastik kullan─▒m─▒ ve plastik at─▒k y├Ânetiminde yetersiz kalan uygulamalar sonucunda plastik at─▒klar─▒n ├╝├žte biri karalarda ve denizlerde kirlili─če neden oluyor.

2000ÔÇÖden bu yana t├╝m d├╝nyada ├╝retilen plastik miktar─▒, o zamana dek ├╝retilen plasti─če neredeyse e┼čit.

Ôćĺ Aralar─▒nda memeliler, s├╝r├╝ngenler, ku┼člar ve bal─▒klar─▒n da bulundu─ču 270ÔÇÖten fazla hayvan t├╝r├╝ plastik at─▒klara tak─▒l─▒yor.

Ôćĺ 240ÔÇÖtan fazla hayvan t├╝r├╝ plastik at─▒klar─▒ yutuyor.

Ôćĺ Plastik at─▒klar, mercanlar─▒n bozulmas─▒n─▒ h─▒zland─▒r─▒yor. Denizde b─▒rak─▒lan, kaybolan veya bilerek at─▒lan bal─▒k├ž─▒l─▒k malzemeleri hassas mercan resiflerinin ├╝zerini kaplayabiliyor, plastik at─▒klarda olu┼čan mikrobiyal koloniler mercanlarda daha fazla hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝lmesine neden olabiliyor.

Plastiklerin ├žo─ču biyo├ž├Âz├╝n├╝r de─čil ve do─čada varl─▒─č─▒n─▒ y├╝zy─▒llar boyunca s├╝rd├╝r├╝yor.

Bunlar ├ževresel etkilerin sadece birka├ž─▒. Plastik at─▒klar─▒n do─čal hayata, topluma ve k├╝resel ekonomiye etkilerini ├Â─črenmek istiyorsan, WWF-T├╝rkiye Plastik RaporuÔÇÖna buradan eri┼čebilirsin. Hi├žbir ┼čey de─či┼čmezse, 2030ÔÇÖa gelindi─činde gezegenimizdeki plastik kirlili─či iki kat─▒na ├ž─▒kacak, bu durumdan da en ├žok denizler etkilenecek.

Kullan─▒m s├╝resi bir y─▒l ve alt─▒nda olan tek kullan─▒ml─▒k plastiklerden kademeli olarak vazge├žerek plastik talebini 2030ÔÇÖa kadar %40 azaltmak m├╝mk├╝n.

Ô×Ç M├╝mk├╝n olan her durumda plastik yerine biyo├ž├Âz├╝n├╝r veya geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼č malzemelerden olu┼čan ├╝r├╝nleri tercih et.

Naylon yerine biyo├ž├Âz├╝n├╝r di┼č ipi; seramik tabaklar, kaplar ve fincanlar; cam bardaklar; pamuklu kuma┼čtan pe├žeteler kullan.

Ô×ü Tek kullan─▒ml─▒k ├╝r├╝nlerden ka├ž─▒n.

Ba┼čl─▒─č─▒ de─či┼čtirilebilir di┼č f─▒r├žas─▒ veya t─▒ra┼č b─▒├ža─č─▒ tercih edin, plastikten yap─▒lm─▒┼č pipet, al─▒┼čveri┼č po┼četi, su ┼či┼česi, tabak veya ├žatal b─▒├žak kullanma.

Ô×é G─▒da ├╝r├╝nlerini muhafaza etmek i├žin plastik kullanma.

Plastik stre├ž film, po┼čet veya saklama kaplar─▒ yerine kirletici yaymayan ve reaksiyona girmeyen bir malzeme olan cam kullan.

Ô×â Mikroplastik i├žeren sabun ve kozmetik ├╝r├╝nler kullanma.

├ťr├╝n├╝n i├žindeki maddeleri kontrol et. Polietilen, polipropilen, polivinil klor├╝r... Bunlar─▒n tamam─▒ plastiktir.

Ô×ä Ambalajlanmam─▒┼č ├╝r├╝nler sat─▒n al.

Ambalaj kullan─▒m─▒n─▒ en aza indirmek i├žin meyve, sebze, peynir, et, bal─▒k ve di─čer g─▒da ├╝r├╝nlerini al─▒rken tek tek ambalajlanm─▒┼č olanlar─▒ de─čil a─č─▒rl─▒─č─▒nca sat─▒lanlar─▒, deterjan al─▒rken de toptan sat─▒lanlar─▒ tercih et.

Ô×ů ┼×ehrinde veya mahallendeki at─▒k ve geri d├Ân├╝┼č├╝m uygulamalar─▒na dikkat et, at─▒klar─▒n─▒ m├╝mk├╝n oldu─čunca geri d├Ân├╝┼č├╝me g├Ânder.

Ô×ć Bir an ├Ânce gereksiz plastik kullan─▒m─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒, s├╝rd├╝r├╝lebilir alternatiflerin te┼čvik edilmesi, at─▒k y├Ânetiminin iyile┼čtirilmesi ve geri d├Ân├╝┼č├╝me yat─▒r─▒m yap─▒lmas─▒ i├žin belediyenle, ├ževrendeki ma─čaza ve s├╝permarketlerle temasa ge├ž.

Ô×ç Sorumlu bir vatanda┼č olarak tek kullan─▒ml─▒k plastik ├╝r├╝n kullanma ve b├╝t├╝n at─▒klar─▒n─▒ (sigara izmariti, ambalaj ve plastik oyuncaklar) k─▒y─▒lar─▒ ve ├ževreyi kirletmeyecek ┼čekilde atmaya ├Âzen g├Âster.

Daha fazla bilgi edinmek i├žin WWF-T├╝rkiyeÔÇÖnin haz─▒rlad─▒─č─▒ plastik at─▒k raporlar─▒n─▒ okuyabilir ve Plastiksiz Denizler kampanyas─▒na destek olarak plastik kirlili─čine hay─▒r diyebilirsin.

Raporun t├╝m├╝ne buradan eri┼čebilirsin.

Plastiksiz Denizler kampanyas─▒na buradan destek olabilirsin.

2000ÔÇÖden bu yana t├╝m d├╝nyada ├╝retilen plastik miktar─▒, o zamana dek ├╝retilen plasti─če neredeyse e┼čit.

1950ÔÇÖden g├╝n├╝m├╝ze 200 kat artan yeni plastik ├╝retimi, 2000ÔÇÖden bu yana y─▒lda %4 b├╝y├╝me g├Âsterdi. 2016ÔÇÖda 310 milyon metrik ton plastik ├╝retildi.

Bu, gezegendeki her ki┼či ba┼č─▒na 53 kilogram plasti─če, 2200 plastik ┼či┼čeye e┼čde─čer.

Bug├╝ne kadar ├╝retilen plastiklerin %75ÔÇÖi ise h├ólihaz─▒rda at─▒─ča d├Ân├╝┼čt├╝.

─░mal edilen plasti─čin neredeyse yar─▒s─▒, ya┼čam s├╝resi ├╝├ž y─▒ldan k─▒sa olan kullan-at ├╝r├╝nler i├žin ├╝retiliyor. H─▒zl─▒ t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒ nedeniyle d├╝nyan─▒n ba┼č edemeyece─či miktarda plastik at─▒k ortaya ├ž─▒k─▒yor.

Ortaya ├ž─▒kan at─▒k, y├Ânetilen at─▒klar ve yanl─▒┼č y├Ânetilen at─▒klar olarak ikiye ayr─▒l─▒yor.   

Ô×Ç Kontroll├╝ at─▒k depolama

2016ÔÇÖda plastik at─▒klar─▒n %28ÔÇÖi, do─črudan d├╝zenli depolama sahalar─▒na g├Ânderildi. Bu sahalarda at─▒klar─▒n ├ž├Âz├╝nmesi 400 y─▒l─▒ buluyor.

Ô×ü End├╝striyel at─▒k yakma

Plastik at─▒klar─▒n %15ÔÇÖi end├╝striyel at─▒k yakma tesislerinde bertaraf edildi, ancak yak─▒lan her bir metrik ton plastikten 2,7 metrik ton karbondioksit atmosfere sal─▒n─▒yor.

Ô×é Geri d├Ân├╝┼č├╝m

Gezegenimizdeki plastik at─▒klar─▒n yaln─▒zca %20ÔÇÖsi geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmek ├╝zere toplan─▒yor. ├ľte yandan plastik at─▒klar geri d├Ân├╝┼č├╝m i├žin toplansa bile yeni malzemelere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lece─činin bir garantisi yok. Bir plasti─čin geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebilmesi i├žin ├╝st├╝nde hi├žbir kir, leke, yap─▒┼čkan olmamas─▒ gerekiyor. ├ľrne─čin y├╝ksek kontaminasyon seviyeleri nedeniyle AvrupaÔÇÖda geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmek ├╝zere toplanan plastik at─▒klar─▒n yar─▒s─▒ndan az─▒ geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lebiliyor.

Yanl─▒┼č y├Ânetilen plastik at─▒klar─▒n %87ÔÇÖsi ise do─čaya kar─▒┼č─▒yor ve plastik kirlili─čine d├Ân├╝┼č├╝yor.

Yanl─▒┼č y├Ânetilen at─▒k; toplanmayan, d├╝zensiz depolama alanlar─▒na a├ž─▒ktan at─▒lan, aras─▒na ba┼čka malzemelerin kar─▒┼čt─▒─č─▒ veya kontrols├╝z depolama alanlar─▒nda depolanan at─▒klar anlam─▒na geliyor.

Ôćĺ Sonu├ž:

Giderek artan plastik kullan─▒m─▒ ve plastik at─▒k y├Ânetiminde yetersiz kalan uygulamalar sonucunda plastik at─▒klar─▒n ├╝├žte biri karalarda ve denizlerde kirlili─če neden oluyor.

2000ÔÇÖden bu yana t├╝m d├╝nyada ├╝retilen plastik miktar─▒, o zamana dek ├╝retilen plasti─če neredeyse e┼čit.

Ôćĺ Aralar─▒nda memeliler, s├╝r├╝ngenler, ku┼člar ve bal─▒klar─▒n da bulundu─ču 270ÔÇÖten fazla hayvan t├╝r├╝ plastik at─▒klara tak─▒l─▒yor.

Ôćĺ 240ÔÇÖtan fazla hayvan t├╝r├╝ plastik at─▒klar─▒ yutuyor.

Ôćĺ Plastik at─▒klar, mercanlar─▒n bozulmas─▒n─▒ h─▒zland─▒r─▒yor. Denizde b─▒rak─▒lan, kaybolan veya bilerek at─▒lan bal─▒k├ž─▒l─▒k malzemeleri hassas mercan resiflerinin ├╝zerini kaplayabiliyor, plastik at─▒klarda olu┼čan mikrobiyal koloniler mercanlarda daha fazla hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝lmesine neden olabiliyor.     

Plastiklerin ├žo─ču biyo├ž├Âz├╝n├╝r de─čil ve do─čada varl─▒─č─▒n─▒ y├╝zy─▒llar boyunca s├╝rd├╝r├╝yor.

Bunlar ├ževresel etkilerin sadece birka├ž─▒. Plastik at─▒klar─▒n do─čal hayata, topluma ve k├╝resel ekonomiye etkilerini ├Â─črenmek istiyorsan, WWF-T├╝rkiye Plastik RaporuÔÇÖna buradan eri┼čebilirsin.

Hi├žbir ┼čey de─či┼čmezse, 2030ÔÇÖa gelindi─činde gezegenimizdeki plastik kirlili─či iki kat─▒na ├ž─▒kacak, bu durumdan da en ├žok denizler etkilenecek.    

Kullan─▒m s├╝resi bir y─▒l ve alt─▒nda olan tek kullan─▒ml─▒k plastiklerden kademeli olarak vazge├žerek plastik talebini 2030ÔÇÖa kadar %40 azaltmak m├╝mk├╝n.

Ô×Ç M├╝mk├╝n olan her durumda plastik yerine biyo├ž├Âz├╝n├╝r veya geri d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼č malzemelerden olu┼čan ├╝r├╝nleri tercih et.

Naylon yerine biyo├ž├Âz├╝n├╝r di┼č ipi; seramik tabaklar, kaplar ve fincanlar; cam bardaklar; pamuklu kuma┼čtan pe├žeteler kullan.

Ô×ü Tek kullan─▒ml─▒k ├╝r├╝nlerden ka├ž─▒n. 

Ba┼čl─▒─č─▒ de─či┼čtirilebilir di┼č f─▒r├žas─▒ veya t─▒ra┼č b─▒├ža─č─▒ tercih edin, plastikten yap─▒lm─▒┼č pipet, al─▒┼čveri┼č po┼četi, su ┼či┼česi, tabak veya ├žatal b─▒├žak kullanma.

Ô×é G─▒da ├╝r├╝nlerini muhafaza etmek i├žin plastik kullanma.

Plastik stre├ž film, po┼čet veya saklama kaplar─▒ yerine kirletici yaymayan ve reaksiyona girmeyen bir malzeme olan cam kullan.

Ô×â Mikroplastik i├žeren sabun ve kozmetik ├╝r├╝nler kullanma. 

├ťr├╝n├╝n i├žindeki maddeleri kontrol et. Polietilen, polipropilen, polivinil klor├╝r... Bunlar─▒n tamam─▒ plastiktir.

Ô×ä Ambalajlanmam─▒┼č ├╝r├╝nler sat─▒n al.

Ambalaj kullan─▒m─▒n─▒ en aza indirmek i├žin meyve, sebze, peynir, et, bal─▒k ve di─čer g─▒da ├╝r├╝nlerini al─▒rken tek tek ambalajlanm─▒┼č olanlar─▒ de─čil a─č─▒rl─▒─č─▒nca sat─▒lanlar─▒, deterjan al─▒rken de toptan sat─▒lanlar─▒ tercih et.

Ô×ů ┼×ehrinde veya mahallendeki at─▒k ve geri d├Ân├╝┼č├╝m uygulamalar─▒na dikkat et, at─▒klar─▒n─▒ m├╝mk├╝n oldu─čunca geri d├Ân├╝┼č├╝me g├Ânder.

Ô×ć Bir an ├Ânce gereksiz plastik kullan─▒m─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒, s├╝rd├╝r├╝lebilir alternatiflerin te┼čvik edilmesi, at─▒k y├Ânetiminin iyile┼čtirilmesi ve geri d├Ân├╝┼č├╝me yat─▒r─▒m yap─▒lmas─▒ i├žin belediyenle, ├ževrendeki ma─čaza ve s├╝permarketlerle temasa ge├ž.

Ô×ç Sorumlu bir vatanda┼č olarak tek kullan─▒ml─▒k plastik ├╝r├╝n kullanma ve b├╝t├╝n at─▒klar─▒n─▒ (sigara izmariti, ambalaj ve plastik oyuncaklar) k─▒y─▒lar─▒ ve ├ževreyi kirletmeyecek ┼čekilde atmaya ├Âzen g├Âster.

Daha fazla bilgi edinmek i├žin WWF-T├╝rkiyeÔÇÖnin haz─▒rlad─▒─č─▒ plastik at─▒k raporlar─▒n─▒ okuyabilir ve Plastiksiz Denizler kampanyas─▒na destek olarak plastik kirlili─čine hay─▒r diyebilirsin.